[Ssaansche]

Auf vielfachen Wunsch wieder im Programm:


Als die Römer „platt“ geworden:


De Schlaach em Teuteberger Boosch

op Mölmsch Platt

„Die Schlacht im Teutoburger Wald“
frei nach einem Original von Hein Huppertz,
der sein Epos in Eschweiler Platt verfasste
Eischwiele Platt - Wörterbuch der Eschweiler Mundart


Vöar nou tweadousend Johr,
ees Jesus negen Johr aul woar,
do trocken römische Kohoade
bös noh Germanien em Noade.
Ouk Varus koam met Chenerale
un dre-i Leggione noh Wäsfale.
Aan de Böim stongen soa Sprööke:
„Hie häwwen aun’re nicks te ssööcke!“
Sselws Tsäsar , dä ssöös alles schloog,
heet sech bös hie nee vöarchewoog.
Merr Varus un sinne Leggionäre,
die daachten wouners wat se wöare.
Se woulen hie de we-ile Fiese
chehöarig mol turääch ees wiese…
föar dann en tiedlang dotubliewe
un döchtig Stüüre i’tudrieve.

Die Leggionäre, hie em Naate,
hadden äwwer schläächde Kaate.
Dicke Blose an de Fööte,
un de Nas stainig am Schnöte.
Sselden woar et schöan dat We-er
wie doheim am Middelme-er.

Dä Stammes-Baas van dä Germane
woar Männe, van sin Untertaane
un sin Saldoate hoach bestrunz,
dän woar bekaunt be-i Hinz un Kunz
ees Hermann dän Cherusker wahl
of ees Arminius öwwerahl,
derweege dat in junge Joor
he ssüdwääts utchewaunert woar.
Deat do be-im Militär tröi deene,
tueas ees en chanz kle-ine.

Dann woad he äwwer, wat en Iah,
en staatse röamsche Offizier.
kallden Italsch of ouk Latiensch
ees en äächte röamsche Minsch.
Doch wenn he Fieromend hadd’,
dann kallden he Wäsfölisch Platt.

„Op freiem Fe-ild, dat woar cheweß,
dä Römer nee te kloppen ös.
Do chiff et nix te diskutiere.
dat mutt me charnee eas probiere.“
Dat woos ouk dä Cheruskers Männe,
dröm lockden he se in de Dänne,
un tüschen Bouken, E-ikenpööle
do koun he se verkammessöle.

Dreck be-im Teutoburger Wauld,
do hadden se sech opchestault.
De Römer koamen aancheloupe,
Männe verstoppden sinne Houpe
chau im Boosch un leet se spööken
un die Römers donoh ssööke.
Ees die Kloppere-i loaschingk
wood et föar die Römer ing.
Ut de Bläer floagen Speere,
die Römer koune sech nee wehre
un se koune ouk nee fott,
dä Ounerchang, dat woar öar Lott.

Ut Pannonien woos he all
wie me et nee maken ssall.
Do woar he ees Arminius
om Kreechspatt met Tiberius.
Däm Baas Männe also schwoar
ees Kommandör em Vöarde-il woar.
He wooß wie Römer - Offiziere
em Kreech en Aanchreep inszeniere.
Soa koune also die Chermane
all fröah die Römer-Taktik ahne,
föar dat me sech im deeche Wauld
strategisch reechtig dann verhauld.

Arminius em Bärefell,
dat woar en reechtig staatse Kääl,
die Stammeskreeger röm un töm,
die leepen ouk em Pelz eröm.
Om Kopp en Hööner-Helm ut Leer
ees Waffe Morge-Stään un Speer.
Ees Morge-Stään ös te verstoon,
en Denge öm hatt drinteschloan,
en Prengel met en decke Kopp
un met en dotzend Spetze drop.
Wän domet wat chetrocke kreech,
dän ssoach am Daach et Stääneleech.

Die Römer droage Helm ut Bronze,
dat deaden die nee föar te stronze.
Sie woulen soane Helm benötze,
föar dä Kappes te beschötze.

Doch wä im „Teutoburger Wald“
mit Bleekhelm tegen Boumstämm knallt,
der höart die Kiirkechlocken klenge
un Engelkes im Hemmel senge.

Et schooten ouk die Legionäre
met Piel un Boowe statt met Chewehre
(die en dä fruahe Aanfangsjoore
’werhoups noch nee erfoune woare.)
Ouk kotte Schwerter, spetze Lanze
föar aantechriepe hadd’n se.

Em Teutoburger Wauld te kämpfe,
dead öaren Heldemut arg dämpfe.
Van vöaren Böim, van aachtern Böim,
un links un räächs un röm un töm.
Et loage Boumstämm twaas un schreeg
un neerges soach me ene Weeg.
Die Römers hadden Mann föar Mann
ouk noch cheschnürte Laatsche aan.
Doch met Sandale an de Fööt
woaren se schlääch utcherööt.
Se bleewen stainig an dat lange
Chestrüpps un Wottelwärk dran hange.
Un manech e-ine Legionär
vam kaiserleche Militär
va’ Roam woar nördlich vanne Alpen
met Fluken döar de Boosch am Talpen.

Die aul Chermane on die jongen,
die achter Böim un Ströuker stongen
föar in däm Loow sech te verstoppe
on rubbelemies eruuttekroppe,
die woaren hie em Boosch doteegen
dän Römers huushoach öwwerlegen.
Chermane sind soawatt chewennt,
die woaren hie em Element.
Dat woar Chermane-Strategie,
soawatt liahren Römer nie.

Föar die woar Ounerholt un Chrööns
ees Kampfchelände charnicks Schöans.
Dän e-ine had am Helm en Dell
dä aunre krääch de Pimpernell:
De Fe-ildflääsch leech, de Boosbüll fott,
Flitzebogen, Schwäät kapott.
Un en Römer oahne Schwäät,
dä ös öwwerhoups nicks wäät.
Soa koune sech die Legionäre
hie em Boosch boll nee meah wehre.
Se hadden’t Kloppe em Chestrüpp
manövermäßig nee cheüb.

Dä Fe-ilhäär hadd ke-in Schlaachtechlück
un trock sin Lüüt en Stöck turück.
Merr woul dän Mutzekopp sseleewe
sech däm Arminius nee ercheewe.
Am veerden Daach do woar’t öm kloar,
dat do nicks meah te maake woar.
On ouk die Legionäre soache,
dat Krösken hie, dat woar verlore.
Soa schloag use Arminius
de Römers platt met Mann un Muus.

Dä Varus deat sin Centurione
met schärpe Vöarwörp nee verschoane,
he heet sin Offizier chessaach,
watt se alles falsch chemack.
On noh dä Chardineprädig
woar Varus met de Nerve fädig.

En Chedanke ssoach he vöar sech
dän Kaiser, dän in Rom natürlich
va’ Cheef mem Duume rouner wees.
Un Varus woos, dat woar waal Mees.
Öm woar met einem Schlaach bewooß,
dat he dän Diens quittiere mooß.
He heet ouk in dersselwen Naach
sech e-igenhainig ömchebrach.

Bei en Chermane-Kompanie,
do chiff et me-is Tuutehoon-Lü,
die met öar Lure musiziere,
föar en staatse Sieg te fiere.
On soan Bloosmusiek erschalld
oak em Teutoburger Wald.
Ees endlich dann vöarbe-i dat Huupe
choaf et vam Männe watt te ssuupe:
Se kreegden oune Ounerscheed
nou twea lecker Schoppe Meet.

Chanz auners woar’t oune in Rom
ees me die Nohreech do vernohm:

Kaiser Auchus soat be-im Eete
un woul chrad em Pau opfreete,
do huarden he em Radio:
“Die dre-i Leggione sin k.o.!”
Va Cheef heet he dat leckre Eete
in dän Apparat cheschmeete.

(Dat et dän noch nee choaf, dat we-it ek waal,
merr däm Auchus woar dat do drietechal.)

Dre-i Legione e-infach soa fott,
dat woar be-im Jupiter en hatt Lott.
He woar wie jeck am rüm am loupe
on dead dann op Latinsch utroope:
« Oh, Varus, dou drööf Duseldier,
chiff me-i minn Leggione wi-er !”


Em paar Wööt draachterher (Nachwort)

Nou heet de Weetenschapp vertauld
et woar charnee em Teutowauld.
Nee, widder nördlich be-i Kalkriese
do deaden Founde drop hinwiese.

Merr dat passeert nee bloas vandaach:
die Schlaach woad dökkeser verlaag
Use Nobers, do en Wadden
em Bööker-Baas em Kloaster hadden,
dän nömmden sech Cincinnius, (Kraushaar)
dä had nee bloas de Hoor wat kruus.
Dat T en Teutoburg wöar schlääch,
wöar et en R, dann wöar’t öm Rääch,
die Römer hädden dann verloore,
wo dä Kruushoor woar cheboore!
Merr en Loof mutt me öm cheewe:
He hadden dat op Platt cheschreewe!


Franz Firla