Mölmsch Platt

[Ssaansche]

Auf einer Saarner Apotheken-Tüte:



Anne Ruhr

Et ös en tufri-e Cheföhl
oomes anne Ruhr te ssitte
un noh Chünssitt te kieke

Me me-int de Tied stönd still
merr de Ruhr dotüschen
löp ömmer widder-widder-widder

bös an’t E-in vanne Wält



An der Ruhr

Es ist ein zufriedenes Gefühl
abends an der Ruhr zu sitzen
und hinüber zu schauen

Man meint die Zeit stünde still
aber die Ruhr dazwischen
läuft immer weiter-weiter-weiter

bis an’s Ende der Welt


Franz Firla

[Ssaansche]

Poosche steiht vöar de Döaren!

Hermann Finkeldei aus „Schwattkopp van Dümpte"

in der Schreibweise der VHS- Dokumenta

Pooschefüür!

Wän et Oomes Oosterchlokke lüüe,
Suach me frööer ööweral fan wiie,
Wi em Pooschefüür schtound en Flamme,
Aul hölten Cheräppels deat me do förbranne,
Un wei Pööste schtounen dröm erröm,
Wat wei sunge, dat had Wäät un Sinn!

Däm Pooschehaas, dän moos seech kweele,
Em Hönnerschtall di Aier schteele;
Un us Äules deaden us forkoole:
„Airen deat dam Pooschehaas bemoole!"
Un wei Pööste häwwen dat chechlooch,
Häwwe Schpaas chehat un fröü'n us noch!

Mär am easde Pooschedaach, fruu Morge,
„Aiersööke" maak där Pööste Sorge!
Lüske het dat easde Ai chefoune,
Ees wei am Holunderschtruuk do schtoune,
Mär us Karlsche schtruukelt un feel doher,
Hät dat Aachterdeil fol Aierschmeer!

Ouk dat „ Aierpekke" woar en Forchnööge,
Un dän Hinnerk deat us chään bedreege,
Mär he deat ömmer mär chewenne,
Us Mooder deat seech ne lang besinne:
„ Hinnerk, kumm un lot din Ai ees seen,
Fordrait, dat Ai ös jo fam Posseliin!"

Wän et Oomes Oosterchlokke lüüe,
Suach me frööer ööweral fan wiie,
Wi em Pooschefüür schtound en Flamme,
Aul hölten Cheräppels deat me do forbranne,
Mär Fandach - wu brännt fandaach en Füür?
Die aule Tiit kömp nee mear wiir!

[Ssaansche]

Et wäd ömmer wiir chefroach, woröm Ostern op Platt "Poosche" hitt.

Dat kömp van däm Pascha-Fääs in de Bibel.

En chanzen Houpe van Sprooke maaken dat soa ees we-i Mölmsche dat doon:

Dänisch: Glaedelig Påsk
Esperanto: Feliĉan pask(fest)on
Finnisch: Hauskaa Pääsiäistä
Französisch: Joyeuses Pâques
Italienisch: Buona Pasqua
Neu-griechisch: καλó πασχα (kalo pas-cha)
Niederländisch: Vrolijke Pasen
Norwegisch: God Påske
Rumaenisch: Paşte fericit
Portugiesisch: Feliz Páscoa!
Schwedisch: Glad Påsk!
Spanisch: Feliz Pascua!

[Ssaansche]

Däm bummessiene Rock

En Aul, die koam vam Berg'schen Laund vöar noch nee langer Tiet;
Se wuar nee van en rieke Staund, van gewöhnliche Kööterslüüt!
Die Aul, die hat ouk Huus un Hoff, twe Pööste op e-inmool. . .
Se chingk im bummessiene Rock un im chriese Kamessool!

Die Aul, die hat ouk in'ne Stall en Hippenbo-ock am Pohl;
Dän fuurde se im bummessiene Rock un im chriese Kamessool!
Dän Bo-ock, da kaunt die Aul genau, wenn ssöi koam an dän Pohl,
Denn se hat joa aan dän bummessiene Rock un et chriese Kamessool!

Do wo-od die Aul chanz plötzlich krank, se leet ssich hin un stirf!
Dat We-it ching hehr un traude ssich, dän Pidder kreeg dat Erf!
He kreeg dat Huus, dän Hoff, da Ssaund, dat Laund, dän Tuun, dän
Bo-ock am Pohl,
Un uss Mooder ssine bummessiene Rock un dat chriese Kamessool!

Merr ees nou koam die Fuurestiet, che-iht Pidder in'ne Stall . ..
Op e-inmool höat me en hadde Kriet un et choaf en chroate Knall!
Gestoate wuar da Jung vam Bo-ock, dat wuar en Mordskrambool,
Dän he hat nee aan dän bummessiene Rock un dat chriese Kamessool!

Do loag da Jung nou op de Aed un kritt va' lauter Pien,
Un aachter ut dam Ferkesstall koam herut ssin Ssö-öster Trien:
Wat hees dou dumme Jung gemack, ick ssägschet noch e-mool:
Träck be-im Fuu're aan dän bummessiene Rock un dat chriese Kamessool!

Dä Jung, dän merkde ssich die Leahr vam Kamessool un Schupp,
Büss an betts ke-ine Fetze meahr un alles wuar aafgerupp!
Do koam da Jule Schmuule aan, da ko-och dat Huus, dat Laund,
dä Ssaund, dän Tuun, dän Bo-ok am Pohl
Un uss Mooder ssine bummessiene Rock un dat chriese Kamessool!

Bummessien = Baumwolle

[Ssaansche]

Hermann Ternieden
(1877-1937)

Ick ssin ’n Ssaansche

O chlöcklich Dörpke en Freede un Rauh,
vam Berch tur Aeu wink ick ’sche nou.
Ick chrüß de Dääler, datt Wääterke em Chround,
o He-imat vol Liebe, min Muul pries’ de-i bount.
Ssoa läd’s dou dän Wand’rer tur E’kehr still en,
o Ssaan, dou min Dörpke, de-i nenn ick min,
o Ssaan, dou min Dörpke, de-i nenn ick min.

Dobinne em Chaashuus dä Bürger höilt Raas,
do sprik me van Ssorge, va Müh un Laas.
Do wäd chestree-e, cheschaule, vertälld,
wie e-ine dän aunere bedröög un chequeeld.
Dobuute öss Rauh, van Berch ömcheewe,
ach, wööd me Freede ouk binne pfleege!
Ach, wööd me Freede ouk binne pfleege!

Un rope Vigeliene tur Kermes aal’e Johr,
verchitt me, wän Striet ssooch,
nee chröön sseech woar.
Schwatt-witt de Hüüskes, chekälk, chetaart,
völ Blömkes bount,
do danz dä Bürger, de Dean dreihd sseech round.
Che-it me em Striet ees utere-in, ssur öss mol dä Ssinn:
Ick fröi me ömmer, ‘n Ssaansche te ssin,
ick fröi me ömmer, ’n Saansche te ssin!

( Öwerssatt van Wemm Beekes)

[Ssaansche]

Heidi vam Aubärch

Dat Heidi ös nee vanne Schwe-its. Dat heet nou en Chermanist eruutchefoune.
Dä Mölmsche Männe Adam vam Kamp heet 1830 sinne Chescheechte "Adelaide-das Mädchen vom Alpengebirge" cheschreewe. Dä Name ös datsselwe ees Adelheid of Heidi.
Döar dän Spyritismus ös se dann noh de Schwe-its chekumme.
Nou kamme rooe, wu vandenn dä Männe sinne Vöarstellung vanne Alpen had: vam Pannasberch of vam Aubärch.
We-i Ssaansche me-ine, et wöar dän Aubärch chewees.

www.3sat.de/dynamic/sitegen/bin/sitegen.php?tab=2&source=/kulturzeit/themen/143450/index.html

[Ssaansche]

En Beld vam Aubärch wie chemolt

met dä lang Hippe

[Ssaansche]

De chanze Natur




Ees Wim ut de Schoal kömp, vertellt he, ssin Banknohber, dä häd’n Hirschchewe-ih met in de Schoal chebraach – ssoawat will he ouk mol häwwe! Wat? sseet ssin chroatem Bruuer, en chanz Hirschchewe-ih? In de Schoal? Dou hees se jo waal ne all op de Latte ! - Chemäcklich, sseet Wim, en Hirschchewe-ih – he häd dat sselwes inne Haund chehaule. – Wim heet dat mit Dieren. Be-i dä Hönner, de Ente, de Höin, de Köih, un wat noch aals – do mööten se öm ömmer van fotttrecke, ssöös blief he do stoune un dröimp ssich faas. Vöar’n Tied heet he dre-i Stound be-im Nohber ssin kle-in Katten op’n Buuk chelaag un heet mit dänne chespeelt – un heet dovan dän chanzen Omend vertellt – un he ssoul doch Schoalopchaave maaken.
Wenn he chroat ös, will he Diere häwwen, un de Elefanten un ssoawatt will he do bekieke, wo se te Huus ssin, in Afrika un do oune rüm. Merr en Hirschchewe-ih deit dat eas emol ouk.
Dän aunere Daach kömp he ut de Schoal un vertellt, ssin Kamerod will öm dat Hirschchewe-ih verkoupe. – Verkoupe? ssaach dä chroate Bruuer. Wat ssall et denn kooste? – Dattich Penning, sseet Wim. – Dä Chroate laach. Dattich Penning? Dou spinns waal! – Wenn he dattich Penning häd, sseet Wim, dann köun he dat mit noh Huus bränge. Na, sseet dän Chroate wi-er, dann ös dä aunere nee chesche-it. Merr wenn he ssoan Döskopp ös, dann wille we-i öm waal van ssinnem Hirschchewe-ih aafhelpe. – Un dann häwwen die Pööste chesammelt, un ees se de dre-i Chrosche tessaame hadden, choawen se Wim dat Che-ild.
Se vertaulden öm ouk noch, he ssall eas emol seggen, twinntig Penning ssin ouk chenouch – wenn he dann nee will, köin he ömmer noch op dattich chohn, - ek kreeg do reechtig en Schreck van.
Äwwer Wim will dat nee – de aunere will ssech Kakau un Melk hoale – dat kreeg he föar twea Chrosche jo nee.
Nomiddaachs kömp he mit ssin dattich Penning wi-er aan. Dä aunere had dat Chewe-ih nee do chehatt – un datt ös ouk ke-in Hirschchewe-ih, dat ös’n Rehchewe-ih, heet he chessaach.
Do laachdem se öm ut. Dat häwwen se jo chliek chessaach: föar dre-i Chrosche en Hirschchewe-ih, ssoa wat chiff’t neerges. Wim ös dat äwwer ewechaal: Hirsch of Reh. En Reh is ouk schöan. – Jo, sseet dän Chroate, en Reh ös ouk schöan, merr en Hirschchewe-ih of en Rehchewe-ih, dat ös chanz wat auneres. Do höat Wim charnee hin. Un dä Chroate sseet tulääs dann ouk: föar dre-i Chrosche ös’n Rehchewe-ih ouk noch nee tu düür. Dat will he ssich öwwer ssin Bett nagele, sseet Wim. Jo, me-int dä aunere, öwwer dat Bett, dat mutt fien utssehne.
Am aunere Middaach kömp he noh Huus un röp all va’ Wie-e: „Ick häpp et!“ He heet dat in ssinne Tornister. Dän schmiet he vam Puckel, mack em open un chrabbelt dodrin herüm – kann dat Ding charnee chliek fe-ine – un wat hoalt he tulääs ruut? En lütte Stang van’n Spießer – heet dä Jong waal im Boosch chefoune.
Eas ssin die aunere still, merr dann wille se öar Che-ild wi-erhäwwe – föar ssoan Schund noch Che-ild utcheewe!


Merr Wim ös chlücklich. He heet dat nou ömmer noch be-i ssich. Un aaf un aan bekiek he ssich dat ees.
Dat ös jo bloas van’n Reh – merr wat mack dat!
Chewe-ih kasse dotu ouk nee ssoa direk ssägge – mack ouk nicks. Mol heet he dat op’m Deesch vöar ssich ligge un bekiek ssich dat un sseet: „Do ös doch mol en reechtig Reh draan chewees, buuten im Boosch, of nee? – Jo, sägg ick, dat ös dat. „ Ös dat nee doll?” sseet he, “anne Waund nagele che-iht jo nee, merr dat ös völl beeter, wenn ick dat ömmer be-i me häpp.“
So heet he dän chanzen Boosch un de Diere in ssinne Täschen – föar dre-i Chrosche.


Nach Fritz Specht

[Ssaansche]

Zum 1.Mai in Saarn





FRÜÜJOOR IN SAAN

Wän dän kaulen Weinter cheit föarbei
un ös all fott dän fiizen Schnea,
wän me soa sett, dän Länts ös do,
soa chiff et in Saan en chroat > Holladrio <.
Chitt weitent nee, wat domit ös chemeint?
Dat kaunt in Saan boll jedes Keint!
Mär, do ös > Saansches Weekeneint <.

Dat ös di Tiit, wo all dat chröön wäät im Chaade,
wo me oppase mutt, weil di Böum uutschlage,
wo chesunge wät, fan di schöne opchewachte Natur,
dat kasche jo bekiike in Äu, of anner Ruhr.
Mär, wän dat Pooscheeiersööke ös forbei,
fiiren di Saansche all twea Joore in dän Mai.
Doföar wät opchebout, en schtaatset Fäästsält
un föar fiir Daach, ös Saan dä Bukknabel fanner Wält.

Nou cheit ouk dä Chüß, mit sin Trinsche,
Ooment föar Ooment noo Bellscheid's Wiische.
Do künne se lache un dantse bös in di deepe Naach
un weere fanner Taxe noo där Heim chebraach.
Soi rääste dann, maake sich kein chroate Sorgen,
schloope sich fit föar dän nööste Morgen.
Do cheit et jo wiier, mit däm Schpitsenprogramm,
wat me fan di uuthangende Plakate aafleezee kann.

Jo, soa häwwe di Lüüt föll Schpas anner Froit,
do alle Färeine öm te Hölpe un Mitmaake sint bereit.
Wän dat nee soa wöar, dat kasche waal dinke,
do chöaf et im Tsält niks te Eeete un Drinke.
Me künnt ouk nee, öwwer mangs opchefüürte Saake,
sich amüziire un fechnüüchlich laache.
Dat ös ouk chutt soa un ös doföar dän Bewiis,
us Chemeinschaaf im Dörp, leit all nee op Iis.

Un ös dann dat Fääs soa rääch in Schwung,
chiff et an eine Morge di Houpsattraktion.
Di Kääls fam Schtammdeesch Aul Ssaan, träkke mit tamtam,
öwwer di Saansche Köö, mit nem langen dikken Schtamm.
Soi häwwe do, op sonne chroate Bollerwagen,
dän cheschmükkten Bürgerboum opcheladen.
Dat ös jo bekaunt, dä wät inner Nooberschaaf fam Tsält,
mit Kapellemuzik un tsichmool Hurra do opcheschtällt.

Dä Boum, dän sall do un dat ös nee öm te laache,
dat SANSCHE FÄÄS, färkeschenau öwwerwaache.
Wän me noom Tsappeschtriik, fam Tsält, an öm föarbeicheit,
ös he chutt aantekiike, wi he im Laumpeleech schteit.
Soa, ees woul he sägge: " Nou schloopent chutt,
kruupent in di Bädder mit inke dikke Futt ".
Dat Dörpfääs sälws, dat cheit jo chau forüüwer,
kein Bange, et kömp jo all twea Joore widder.
Dä Boum, dän mutt noo, mit en Tafel aan sin Rinde,
bös noo di Saansche Kirmes folgendes verkünden:


Nur die Gemeinschaft kann es schaffen
dem Bürger hier, in Stadt und Land,
das Leben lebenswert zumachen,
ob reich, ob arm, aus jedem Stand.
Drum Bürger aus dem schönen Saarn,
pflegt Nachbarschaft, Gemeinsamkeit,
dann ist das Dasein gut und warm,
die Sonne auch viel schöner scheint.


Walter Ferschen

[Ssaansche]

Dat Denkmool

Dat Mieke hadden ssech en nöie Kamera chekoup, et noahm dat düüre Stöck ouk stracks met in de Ferien. Wie dat Onchlück et will, dat Deansche koam wiier noh dohe-im , äwwer die Kamera, die woar fott. Et woad öwwerall aancheroope, dä nöie Fröind, et Hotel in Österreich, be-i de Iserbahn, nicks. Dä nöie Apparat woar neerges te fe-ine. Merr noh vierteen Daach koam en Breef van Innsbruck vam Founbüro. Se schreewe, dat Hotel heet be-i denne dä Verluus aancheze-ig, nou wöar dis Daach en Urlouber chekumme, dän heet dän Fotoapparat chefoune. Se mööt dän chenau beschriiwe of die Reckenung metschicke, dann köam de Kamera mit de Poos. Et woar tulääs in dä Stadt mit dat choldene Daak chewääss. Et heet se waal in de Kirk leege loote, wo all die schwatte Männekes stoune.
Dä Manni, öare Nöie, häd jo ouk ees oppaasse künne. „Domm Mannslüüt!“ Äwwer dat wüad et ias laater ssegge, noch woar jo alles ees im Mai. – Chitt künnt ingk ouk waal vöarstelle, wie chlöcklich dat Mieke woar, dat et dat chudde Stöck wiierkreege wöad.
Nou hadden ssech tüschendüar Paatoahm un Tante aanchessaach. On se hadden chefroag, se woulen van allemole noch mol em Beldche häwwe. Ke-in Kamera ke-im Bild! Nou feel däm Mieke in, et heet vöar Joahren em Box chehatt, soa ziemlich dat easte Kamera föar kle-ine Lüüt. Et muuste ahl Schuuflade döar on reechtig, se woar noch do. Et woar merr en chanz e-infach Ding, äwwer de Beldches, die woaren soa schlääch charnee chewees.
Mieke trock mi’m Bäästevaader noh de Stadt, paar Filme wuade chekoop un die easte Opnahme chemack.
Die Pate, die fröher hie chewonnt hadden, ssaallden ouk em bettsche vam Dörp ssehne, wie et nou chewoaden woar.
Däm Bessöck, dän koam, woad öwwerall römchefüahrt un et woad noch dööchtig cheknipps. Oahme un Tante fuahre wiier noh doheim on dä Fotochraaf kreegden de Filme. Em paar Daach laater hoalden die jonge Frou die Bilder aaf. Bäästemooder stoun inne Döaren, dröm koun se dreck ees kieke. Se bekeek ssech allemole chenau on ssaach töschendüar, och, datt mött do un do ssin. Op emol sprung se op un hoalden ssech ut de Schuuf en Lupe.
Dat Beld woar nou boll dre-imol soa chruat. Do dead de Bäästemooder en Kriet, dat Mieke chanz ene-inschreckden. „Dat ös jo Bäästevaader! Un dä ste-iht do boowen op däm Springpööt. Wie ös dän do eropchekumme?“ Se schluag de Hain öwwer’m Kopp tessaame. „Himmel, Hahne un Hönnerfeer, Ke-iner nee, watt mack dä vöar Ssaakes?! Vöar ssoan Huckleme-i ös dä nee te mööd. Merr wenn he dre-i Stöckskes Hoult chehack heet, do ees he all am kneeste. Lott dän mol noh doheim kumme!”
Nou woul Mieke dat Beld ouk sehne. Et schockelden ssech en tiitlang vöar Laache un wuad roat dobe-i. Dann ssach et: „Ach, Bäästemooder, ick häpp nee opchepaass met däm aule Apparat. Do mutt me dä Film jedeskeahr mit de Haund widderdre-ihe. Do häpp ick dat waal e-imol vercheete on tweamol op datsselwe Negativ cheknipps. Et eas däm Pööt (Brunnen) un dann Bäästevaader, dat ös dann op e-in Beld chekumme. »
Opa op däm Pööt, dat woar dat schöanste Beld van dä
chanze Filmrieg. Dat woul de chanze Ssippschaaf häwwe. Bäästevaader woar et echaal, dat hitt, he woar ouk em bettschen stolz, dat Bäästemooder chechlöiv had, dat he op däm Pööt cheklomme woar.
Die nöie Kamera woar nou teröck chekumme. Äwwer ssoan verröckde Belder koos me domet nee maake.

Anton Koch - aus dem Mönchengladbacher Platt